Phương pháp “Đóng vai” trong đào tạo doanh nghiệp tại Lead-UP Academy

Trong đào tạo doanh nghiệp, một trong những khoảng cách lớn nhất không nằm giữa “không biết” và “biết”, mà nằm giữa biết phải làm gìthực sự làm được gì trong các tình huống khó.

Một nhân viên có thể hiểu nguyên tắc lắng nghe khách hàng nhưng vẫn mất bình tĩnh khi khách hàng nổi nóng. Một quản lý có thể biết cách phản hồi mang tính xây dựng nhưng vẫn sử dụng lời nói gây tổn thương cho nhân viên. Một chuyên viên bán hàng có thể thuộc quy trình tư vấn nhưng lại lúng túng khi khách hàng phản đối, so sánh giá hoặc trì hoãn quyết định.

Những năng lực như giao tiếp, tư vấn, lãnh đạo, phản hồi, đàm phán hay xử lý khiếu nại không thể hình thành chỉ thông qua việc nghe giảng. Người học cần được thực hành hành vi trong một bối cảnh gần với thực tế, được quan sát phản ứng của người đối diện, nhận phản hồi và thử lại bằng một cách tiếp cận tốt hơn. Đó chính là giá trị của phương pháp đóng vai – “Role Play” trong đào tạo doanh nghiệp theo hướng thực chiến.

Đóng vai không phải để học viên “diễn hay”, mà để họ có cơ hội thực hành, mắc lỗi, điều chỉnh – sửa sai và làm tốt hơn trước khi đối diện với tình huống thực tế.

[Video: Giới thiệu về Phương pháp “Đóng vai” tại Lead-UP Academy]

1. Phương pháp đóng vai – “Role Play” là gì?

Đóng vai là phương pháp học tập chủ động, trong đó người học được giao đảm nhận những vai trò cụ thể để xử lý một tình huống mô phỏng gần với thực tế công việc. Thay vì chỉ thảo luận rằng “nhân viên nên làm gì”, học viên phải trực tiếp thực hiện:

  • Nói như thế nào;
  • Đặt câu hỏi ra sao;
  • Phản hồi thế nào trước thái độ của người đối diện;
  • Kiểm soát cảm xúc trong tình huống có áp lực;
  • Lựa chọn giải pháp trong thời gian giới hạn;
  • Và chịu trách nhiệm đối với tác động từ lời nói, hành vi của mình.

Đây là một phương pháp học tập dựa trên việc giao cho người học giải quyết tình huống cụ thể thông qua nhập vai. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với việc phát triển kỹ năng giao tiếp, ứng xử, định hình các hành vi dịch vụ chuẩn mực, giải quyết vấn đề và điều chỉnh hành vi trong một môi trường an toàn trước khi áp dụng ngoài thực tế.

Trong đào tạo doanh nghiệp, các vai thường gắn với những đối tượng người học thường xuyên tương tác như:

  • Khách hàng và nhân viên phục vụ;
  • Nhân viên bán hàng và khách hàng tiềm năng;
  • Quản lý và nhân viên;
  • Các bộ phận phối hợp với nhau;
  • Người tiếp nhận khiếu nại và khách hàng đang bức xúc;
  • Nhà đàm phán và đối tác;
  • Người phản hồi và người nhận phản hồi.

Điểm quan trọng là tình huống phải phản ánh đúng vấn đề công việc mà học viên có thể gặp phải, chứ không phải một tiểu phẩm mang tính trình diễn để cuốn hút người xem.

Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Bệnh viện Mắt Việt An[Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Bệnh viện Mắt Việt An]

2. Đóng vai khác gì với diễn kịch?

Đây là điểm thường bị hiểu chưa đúng khi áp dụng “Role Play” trong lớp học. Diễn kịch chú trọng vào câu chuyện, lời thoại, biểu cảm và khả năng trình diễn. Trong khi đó, đóng vai trong đào tạo tập trung vào năng lực xử lý tình huống và hành vi nghề nghiệp mang tính chuẩn mực.

Học viên không cần phải có khả năng diễn xuất. Họ cũng không cần ghi nhớ một kịch bản có sẵn. Ngược lại, tình huống nên được thiết kế theo hướng mở để người học:

  • Tự lựa chọn cách tiếp cận;
  • Phản ứng trước diễn biến phát sinh;
  • Thể hiện thói quen giao tiếp thật;
  • Đưa ra quyết định;
  • Và nhìn thấy hệ quả từ cách xử lý của mình.

Điểm đặc biệt quan trọng trong phương pháp đóng vi đó là người học không cần sử dụng kỹ xảo biểu diễn vì điều đó có thể làm mất tập trung khỏi mục tiêu học tập. Người đóng vai cần chú ý nhiều hơn đến thái độ, phong cách giao tiếp, nhiệm vụ được giao và mục tiêu cần đạt được.

Do đó, một hoạt động đóng vai thành công không được đánh giá bằng việc học viên có tạo ra tiếng cười hay không, mà bằng các câu hỏi:

  • Học viên đã áp dụng đúng kiến thức và nguyên tắc chưa?
  • Cách giao tiếp có tạo ra tác động mong muốn không?
  • Người học đã xử lý được tình huống hay chỉ né tránh vấn đề?
  • Hành vi nào cần tiếp tục duy trì?
  • Hành vi nào cần điều chỉnh?
  • Nếu thực hiện lại, học viên sẽ làm gì khác?

Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Ngân hàng TPBank

[Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Ngân hàng TPBank]

3. Vì sao “Role Play” đặc biệt phù hợp với đào tạo doanh nghiệp?

Đóng vai phù hợp với đào tạo doanh nghiệp bởi phương pháp này giúp thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức và năng lực thực thi.

3.1. Tạo môi trường an toàn để thực hành và mắc lỗi

Trong công việc thực tế, một câu nói thiếu phù hợp có thể khiến khách hàng tức giận, nhân viên mất động lực hoặc cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ. Trong lớp học, người học được phép thử nghiệm, mắc lỗi và điều chỉnh mà không tạo ra hậu quả trực tiếp đối với khách hàng hoặc doanh nghiệp.

Đây là một dạng “phòng tập hành vi”, nơi học viên có thể thử nhiều cách xử lý khác nhau trước khi lựa chọn cách phù hợp nhất.

3.2. Làm lộ diện khoảng cách giữa kiến thức và hành vi

Học viên thường có thể trình bày rất tốt những điều “nên làm”. Tuy nhiên, khi trực tiếp nhập vai, các thói quen thực tế sẽ nhanh chóng bộc lộ:

  • Ngắt lời người khác;
  • Giải thích quá nhiều;
  • Tranh luận để chứng minh mình đúng;
  • Đổ lỗi cho quy trình hoặc bộ phận khác;
  • Hứa hẹn khi chưa đủ thẩm quyền;
  • Tập trung vào sản phẩm mà chưa hiểu nhu cầu;
  • Góp ý nhân viên bằng phán xét cá nhân;
  • Né tránh câu hỏi khó.

“Role Play” giúp biến những điểm mù trong hành vi thành những biểu hiện có thể quan sát, phân tích và điều chỉnh.

3.3. Giúp học viên hiểu góc nhìn của người đối diện

Khi một nhân viên được giao đóng vai khách hàng, họ có cơ hội cảm nhận:

  • Cảm giác phải chờ đợi nhưng không được cập nhật thông tin;
  • Sự khó chịu khi phải kể lại vấn đề nhiều lần;
  • Áp lực khi bị nhân viên bán hàng liên tục thúc ép;
  • Cảm giác không được lắng nghe;
  • Sự thiếu an tâm khi thông tin được giải thích không rõ ràng.

Tương tự, khi quản lý đóng vai nhân viên, họ có thể hiểu rõ hơn tác động của cách giao việc, phản hồi hoặc kiểm soát đối với tâm lý người nhận. Nhờ đó, đóng vai không chỉ phát triển kỹ năng mà còn tăng khả năng thấu cảm và tư duy lấy con người làm trung tâm.

3.4. Cho thấy ngay tác động của lời nói và hành vi

Trong một hoạt động “Role Play”, người học có thể trực tiếp quan sát cách một câu nói làm tình huống dịu xuống hoặc trở nên căng thẳng hơn.

Ví dụ, hai cách phản hồi sau có thể tạo ra hai trải nghiệm hoàn toàn khác nhau:

  • “Đây là quy định của công ty nên chúng tôi không thể giải quyết khác được.”
  • Và: “Em hiểu điều anh/chị đang cần là một phương án nhanh và rõ ràng. Em xin phép kiểm tra ngay để có thể hỗ trợ và cập nhật lại cho anh/chị trong vài phút tới.”

Thông qua phản ứng của người đóng vai đối diện, học viên nhận ra rằng cùng một nội dung nhưng cách lựa chọn từ ngữ, giọng điệu và thái độ có thể tạo ra kết quả rất khác nhau.

3.5. Rèn luyện khả năng thích ứng với tình huống phát sinh

Công việc thực tế hiếm khi diễn ra hoàn toàn theo kịch bản. Khách hàng có thể đưa ra câu hỏi bất ngờ. Nhân viên có thể phản ứng phòng thủ. Một bộ phận liên quan có thể chưa cung cấp đủ thông tin. Đối tác có thể thay đổi điều kiện vào phút cuối.

“Role Play” giúp học viên học cách:

  • Quan sát phản ứng;
  • Thay đổi cách tiếp cận;
  • Đặt câu hỏi bổ sung;
  • Kiểm soát cảm xúc;
  • Và xử lý linh hoạt mà vẫn đảm bảo nguyên tắc và sự chuẩn mực trong công việc.

Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Viettel Huế[Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Viettel Huế]

4. Phương pháp đóng vai theo cách tiếp cận của Lead-UP Academy

Lead-UP Academy không sử dụng “Role Play” như một hoạt động “làm cho lớp học vui hơn”. Mỗi tình huống được thiết kế để phục vụ một mục tiêu năng lực rõ ràng và gắn với bối cảnh vận hành cụ thể của doanh nghiệp. Các chương trình đào tạo “In-house” của Lead-UP được xây dựng theo định hướng “thực chiến – đo ni đóng giày”, kết hợp nền tảng quản trị với các tình huống sát thực tế nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả công việc của đội ngũ.

Một hoạt động đóng vai thường được thiết kế và triển khai qua 08 bước, cụ thể như sau:

Bước 1: Xác định năng lực cần thực hành

Giảng viên xác định rõ học viên cần cải thiện năng lực nào, chẳng hạn: Kỹ năng lắng nghe và đặt câu hỏi; Xử lý khiếu nại; Tư vấn bán hàng; Xử lý từ chối; Phản hồi nhân viên; Giải quyết xung đột; Đàm phán; hay Phối hợp liên bộ phận;…

Nếu mục tiêu không rõ, hoạt động đóng vai rất dễ biến thành một cuộc trình diễn không tạo ra giá trị học tập cụ thể.

Bước 2: Lựa chọn tình huống thực tế

Tình huống được lựa chọn từ: Các vấn đề học viên thường gặp; Phản hồi của khách hàng; Điểm đứt gãy trong quy trình; Sai sót vận hành; Những cuộc hội thoại khó; Hoặc các hành vi chưa phù hợp cần được chuẩn hóa. Thông tin nhạy cảm của từng doanh nghiệp được điều chỉnh để bảo mật, nhưng bản chất của vấn đề vẫn được giữ lại.

Bước 3: Thiết kế tình huống mở

Lead-UP Academy hạn chế cung cấp sẵn lời thoại. Thay vào đó, mỗi vai nhận được: Bối cảnh; Mục tiêu riêng; Thông tin đang nắm giữ; Trạng thái cảm xúc; Những giới hạn hoặc điều kiện cần tuân thủ. Cách thiết kế này giúp học viên phản ứng tự nhiên và bộc lộ đúng năng lực hiện tại.

Bước 4: Phân vai và giao nhiệm vụ quan sát

Một số học viên trực tiếp nhập vai, trong khi các học viên khác đóng vai trò quan sát viên. Người quan sát không chỉ xem mà được giao tiêu chí cụ thể, chẳng hạn: Khả năng lắng nghe; Kỹ thuật đặt câu hỏi; Ngôn ngữ sử dụng; Thái độ và ngôn ngữ cơ thể; Khả năng xử lý vấn đề; Mức độ tuân thủ quy trình; Khả năng tạo ra kết quả cuối cùng.

Bước 5: Thực hiện vòng đóng vai thứ nhất

Học viên tự xử lý tình huống theo cách của mình. Trong quá trình này, giảng viên hạn chế can thiệp để không làm mất tính chủ động và tự nhiên của người tham gia.

Bước 6: Phân tích và phản hồi sau đóng vai

Đây là phần quan trọng nhất của phương pháp “Role Play”. Hoạt động thảo luận cần được tiến hành ngay sau khi đóng vai, tập trung vào kỹ năng giao tiếp, thái độ, phong cách, kiến thức và mức độ phù hợp của giải pháp.

Lead-UP Academy thường triển khai phản hồi theo trình tự: Người đóng vai tự đánh giá; Người đối diện chia sẻ cảm nhận; Quan sát viên cung cấp bằng chứng; Các nhóm đề xuất phương án tốt hơn; Giảng viên phân tích - hệ thống hóa - và chuẩn hóa.

Bước 7: Thực hiện lại – “Replay” (Nếu có thể)

Sau phản hồi, trong điều kiện có thể, học viên được yêu cầu thực hiện lại tình huống hoặc một phần quan trọng của cuộc hội thoại. “Replay” giúp học viên chuyển ngay bài học thành hành vi mới. Đây là điểm rất quan trọng bởi “hiểu mình đã sai ở đâu” chưa đồng nghĩa với “đã biết mình làm đúng”.

Bước 8: Chuyển hóa thành tiêu chuẩn áp dụng

Kết quả đóng vai được chuyển thành những sản phẩm có thể sử dụng trong công việc như: Kịch bản giao tiếp; Bộ câu hỏi tư vấn; Quy trình xử lý khiếu nại; Checklist hành vi; Nguyên tắc phản hồi; Những câu nên nói và không nên nói; Cam kết hành động sau đào tạo.

Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình đào tạo “Đánh thức tinh thần dịch vụ - Lan tỏa nét đẹp Hội An”[Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình đào tạo “Đánh thức tinh thần dịch vụ - Lan tỏa nét đẹp Hội An”]

5. Những điều kiện để hoạt động đóng vai tạo ra hiệu quả

“Role Play” có thể trở thành một hoạt động hình thức nếu không được thiết kế và điều phối phù hợp. Để hoạt động đạt hiệu quả, tình huống cần đảm bảo các điểm lưu ý chính như sau:

  • Phù hợp với năng lực cần phát triển;
  • Gần với bối cảnh công việc;
  • Có độ khó vừa đủ;
  • Có mâu thuẫn hoặc áp lực cần xử lý;
  • Được thiết kế theo hướng mở;
  • Có đủ thời gian chuẩn bị và phản hồi;
  • Tạo cảm giác an toàn tâm lý cho người tham gia.

Người học cần hiểu rằng “Role Play” không phải là một bài kiểm tra để tìm ra ai giỏi hoặc ai yếu. Đây là cơ hội để cả lớp cùng quan sát, phân tích và phát triển năng lực.

Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Khách sạn Paddington Halong Bay View[Ảnh: Phương pháp đóng vai được thực hiện trong Chương trình dành cho Khách sạn Paddington Halong Bay View]

Giá trị cuối cùng của “Role Play” không nằm ở phần trình diễn trong lớp, mà ở khả năng giúp học viên hành động tốt hơn khi trở lại công việc. Như vậy, đóng vai không chỉ là một phương pháp trong lớp học. Khi được thiết kế bài bản, đây còn là cầu nối giữa đào tạo, huấn luyện và chuẩn hóa năng lực tại nơi làm việc.

Tại Lead-UP Academy, phương pháp “Role Play” được sử dụng với mục tiêu giúp học viên không chỉ hiểu nguyên tắc mà còn thực hành được hành vi, nhận ra tác động và điều chỉnh ngay trong lớp học. Đây cũng chính là tinh thần “Học để làm – Làm để dẫn đầu” mà Lead-UP Academy theo đuổi nhằm phụng sự cộng đồng doanh nghiệp bằng những chương trình đào tạo thiết thực, tạo chuyển hóa rõ ràng về tư duy, hành vi và hiệu quả công việc.

---

Lead-UP Academy | Learn to Act – Act to Lead

icon contact

0905154949

Gọi ngay cho chúng tôi

icon contact

Zalo

(8h00- 22h00)

icon contact

Facebook

(8h00- 22h00)

icon-contact phone icon-contact zalo icon-contact facebook