Vì sao chuyển đổi số thường chững lại từ tầng trên cùng của tổ chức

Trong hai năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã nhanh chóng trở thành một trong những chủ đề được nhắc đến nhiều nhất trong các cuộc họp điều hành. Nhiều doanh nghiệp đã dành thời gian, ngân sách và sự quan tâm đáng kể cho các công cụ AI, nền tảng số và các sáng kiến tự động hóa, với kỳ vọng công nghệ sẽ mở ra năng suất cao hơn, vận hành hiệu quả hơn và lợi thế cạnh tranh bền vững hơn. Tuy nhiên, qua quá trình làm việc với nhiều tổ chức ở các lĩnh vực khác nhau, chúng tôi nhận thấy một mô thức lặp lại: dù mức độ đầu tư cho AI ngày càng tăng, kết quả chuyển đổi vẫn còn khiêm tốn, rời rạc hoặc bị chững lại.

Từ thực tế đó, một kết luận không mấy dễ chịu và nhiều lãnh đạo sẽ cảm thấy khó nghe nhưng chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận rằng: trong phần lớn trường hợp, AI không phải là “điểm nghẽn” của chuyển đổi. “Điểm nghẽn” nằm ở chính lãnh đạo.

“Ảo giác” về tiến bộ công nghệ

Từ bên ngoài, nhiều doanh nghiệp trông có vẻ đang “làm chuyển đổi số rất đúng cách”. Công cụ mới được triển khai, các dự án thí điểm được khởi động, dashboard được xây dựng, AI được đưa vào báo cáo, marketing hoặc chăm sóc khách hàng. Tuy nhiên, khi quan sát sâu hơn, không ít sáng kiến trong số này vận hành rời rạc, tách biệt khỏi các quyết định cốt lõi và hoạt động thường nhật của tổ chức.

Điều thường bị nhầm lẫn với tiến bộ thực chất thực ra chỉ là hoạt động công nghệ mà không đi kèm chuyển đổi tư duy quản trị. AI được gắn thêm vào các cấu trúc cũ, trong khi chính những cấu trúc đó vẫn giữ nguyên: quy trình phân mảnh, trách nhiệm không rõ ràng, và việc ra quyết định vẫn phụ thuộc nặng vào phán đoán cá nhân hơn là hệ thống chung.

Trong những bối cảnh như vậy, AI không làm thay đổi tổ chức; nó chỉ khiến những điểm yếu sẵn có bộc lộ nhanh hơn.

Tư duy lãnh đạo chậm hơn năng lực công nghệ

Một trong những thách thức nhất quán mà chúng tôi quan sát được không nằm ở năng lực kỹ thuật, mà ở khoảng cách trong tư duy lãnh đạo. AI mở ra khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu và minh bạch hóa vận hành, nhưng nhiều nhà quản lý vẫn điều hành theo những giả định cũ: kiểm soát tập trung, quyết định dựa vào trực giác, và xử lý vấn đề theo phản xạ tình huống.

Hệ quả là các đầu ra của AI thường bị sử dụng nửa vời, bị bỏ qua có chọn lọc, hoặc chỉ được xem như công cụ hỗ trợ bên lề thay vì nền tảng cho quyết định. Không hiếm trường hợp lãnh đạo yêu cầu báo cáo do AI tạo ra, nhưng cuối cùng vẫn phủ quyết kết quả dựa trên kinh nghiệm cá nhân hoặc vị thế cấp bậc. Dần dần, điều này gửi đi một thông điệp rất rõ ràng trong tổ chức: công nghệ có tồn tại, nhưng nó không thực sự dẫn dắt quyết định.

Khi hành vi lãnh đạo không thay đổi, AI chỉ mang tính trình diễn chứ không tạo ra chuyển đổi.

Những điểm yếu cấu trúc không thể được giải quyết bằng công cụ

Một vấn đề then chốt khác nằm ở mức độ sẵn sàng của tổ chức. AI đòi hỏi sự rõ ràng: quy trình rõ ràng, vai trò được định nghĩa, dữ liệu nhất quán và chuẩn mực chung. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp lại triển khai AI trong bối cảnh những điều kiện nền tảng này chưa hề được thiết lập.

Quy trình mơ hồ, trách nhiệm chồng chéo, dữ liệu phân mảnh, chỉ số đánh giá thiếu nhất quán. Trong những môi trường như vậy, AI không tạo ra trật tự; nó chỉ làm cho sự hỗn loạn trở nên rõ ràng hơn và nhanh hơn. Hệ quả thường là sự thất vọng, và kết luận dễ dãi rằng “AI không hiệu quả”, trong khi thực chất, tổ chức chưa sẵn sàng để tận dụng AI. Công nghệ luôn khuếch đại những gì đang tồn tại. Nó không thể bù đắp cho những nền tảng quản trị còn yếu kém.

Phong cách lãnh đạo thiên về kiểm soát – rào cản khó thấy của chuyển đổi

Một rào cản ít được nhìn thấy nhưng có sức cản rất lớn đối với chuyển đổi là mối quan hệ của lãnh đạo với quyền kiểm soát. AI mang lại tính minh bạch, khả năng truy vết và những góc nhìn khách quan – những yếu tố có thể gây cảm giác “đe dọa” trong các tổ chức quen vận hành dựa trên quyền lực phi chính thức hoặc quyết định mang tính cá nhân.

Trong nhiều trường hợp, sự kháng cự với AI không diễn ra một cách công khai, mà thể hiện qua hành vi. Dữ liệu bị nghi ngờ có chọn lọc, ngoại lệ liên tục được tạo ra, hệ thống bị né tránh khi không thuận tiện. Theo thời gian, những hành vi này làm suy yếu niềm tin vào công cụ số và củng cố sự phụ thuộc vào con người thay vì hệ thống.

Chuyển đổi thực sự đòi hỏi lãnh đạo chuyển vai: từ người nắm mọi câu trả lời sang người thiết kế những hệ thống có khả năng tạo ra câu trả lời một cách nhất quán.

AI không thất bại – sự đồng bộ của lãnh đạo mới là vấn đề

Rất dễ đổ lỗi cho hạn chế công nghệ, sự chống đối của nhân viên hay điều kiện thị trường khi chuyển đổi chậm lại. Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế cho thấy một chẩn đoán khác. Các sáng kiến AI thường bị chững lại vì hành vi lãnh đạo, khung ra quyết định và mô hình quản trị không thay đổi.

Chuyển đổi không phải là bài toán kỹ thuật thuần túy; đó trước hết là bài toán quản trị. Khi lãnh đạo chưa sẵn sàng xem xét lại cách ra quyết định, cách phân bổ quyền lực và cách thực thi trách nhiệm, AI sẽ luôn ở vị trí bên lề – ấn tượng trong các buổi demo, nhưng mờ nhạt trong tác động thực tế.

Đặt lại câu hỏi cho năm 2026

Khi hướng về phía trước, câu hỏi then chốt không phải là doanh nghiệp có nên triển khai thêm những công cụ AI tiên tiến hơn hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là: lãnh đạo đã sẵn sàng thay đổi cách tổ chức suy nghĩ, ra quyết định và vận hành hay chưa.

Trước khi hỏi “AI có thể làm gì cho chúng ta?”, có lẽ lãnh đạo nên đặt một câu hỏi căn bản hơn:
“Điều gì trong cách lãnh đạo hiện nay đang cản trở AI thực sự tạo ra chuyển đổi?”

Chừng nào câu hỏi đó chưa được trả lời một cách trung thực, AI vẫn sẽ được nói đến với nhiều kỳ vọng – nhưng được áp dụng một cách dè dặt.

Kết luận: Chuyển đổi bắt đầu từ phía trên công nghệ

AI có tiềm năng rất lớn. Nhưng tiềm năng tự thân không tạo ra thay đổi. Lãnh đạo mới là yếu tố quyết định.

Khi lãnh đạo sẵn sàng chuyển dịch – từ kiểm soát sang minh bạch, từ trực giác sang bằng chứng, và từ quyền lực cá nhân sang thiết kế hệ thống – AI mới thực sự trở thành chất xúc tác cho chuyển đổi. Ngược lại, nếu sự chuyển dịch đó không diễn ra, ngay cả những công nghệ tiên tiến nhất cũng khó có thể đưa tổ chức tiến lên.

Vì vậy, điểm nghẽn không nằm ở AI.

Điểm nghẽn nằm ở mức độ sẵn sàng thay đổi của lãnh đạo.

Lead-UP Academy | Learn to Act – Act to Lead