Trong khoảng hai năm trở lại đây, Trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những chủ đề được nhắc đến nhiều nhất trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Từ các buổi gặp gỡ doanh nhân, hội thảo chuyển đổi số, cho đến những cuộc trao đổi nội bộ, AI thường được đặt vào vai trò của một “đòn bẩy” có thể giúp doanh nghiệp tăng tốc, tối ưu chi phí và vượt lên trong cạnh tranh.
Tuy nhiên, từ góc nhìn tư vấn và đồng hành thực tế với nhiều SMEs ở Việt Nam, chúng tôi nhận thấy một thực tế cần được nhìn thẳng: AI không cứu được doanh nghiệp nếu nền tảng vận hành thiếu kỷ luật. Ngược lại, trong những tổ chức chưa có chuẩn mực vận hành rõ ràng, AI thường làm cho sự rối rắm bộc lộ nhanh hơn, sâu hơn và khó kiểm soát hơn.
SMEs Việt Nam và “nhầm tưởng về công nghệ”
Đặc thù của phần lớn SMEs Việt Nam là phát triển dựa nhiều vào: Sự linh hoạt cá nhân của người sáng lập; Kinh nghiệm và nỗ lực của một số cá nhân chủ chốt; Quyết định nhanh, ít cấp bậc. Cách làm này giúp doanh nghiệp tồn tại và tăng trưởng ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi quy mô mở rộng, số lượng nhân sự tăng lên, khối lượng công việc phức tạp hơn, chính những lợi thế ban đầu lại trở thành điểm nghẽn.
Trong bối cảnh đó, AI thường được kỳ vọng như một giải pháp “đi tắt”:
- Giảm phụ thuộc vào con người;
- Chuẩn hóa quy trình nhanh hơn;
- Giúp quản lý ra quyết định tốt hơn.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: AI chỉ hoạt động hiệu quả khi có một hệ thống vận hành đủ kỷ luật để làm đầu vào.
AI khuếch đại hệ vận hành đang tồn tại
AI không tự tạo ra trật tự. AI chỉ xử lý và khuếch đại những gì doanh nghiệp đang có. Khi doanh nghiệp: Quy trình chưa rõ ràng; Vai trò – trách nhiệm chồng chéo; Quyết định phụ thuộc vào cảm tính; Chuẩn mực làm việc thay đổi theo từng người quản lý; …thì AI không thể “chỉnh” lại hệ thống đó. Ngược lại, AI sẽ:
- Tạo ra nhiều cách làm khác nhau song song;
- Khiến nhân viên mỗi người dùng AI một kiểu;
- Làm lộ rõ sự thiếu thống nhất trong vận hành.
Kết quả là doanh nghiệp càng đầu tư AI, quản lý càng mệt, vì phải xử lý nhiều biến thể hơn thay vì ít sai sót hơn và tốc độ nhanh hơn.
Kỷ luật vận hành – nền móng trước khi nói đến AI
Trong bối cảnh SMEs Việt Nam, kỷ luật vận hành không phải là cứng nhắc hay quan liêu. Kỷ luật vận hành là: Mỗi công việc có cách làm chuẩn; Mỗi vai trò có trách nhiệm rõ ràng; Mỗi quyết định có căn cứ và logic chung; Mỗi sai sót được xử lý theo nguyên tắc, không theo cảm xúc. Khi chưa có kỷ luật này, việc đưa AI vào chỉ giống như lắp động cơ phản lực cho một cỗ máy chưa được siết chặt các bu-lông cơ bản.
AI chỉ phát huy giá trị trong một nền văn hóa kỷ luật
Một điểm rất quan trọng mà nhiều SMEs thường bỏ qua: AI không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện văn hóa. Việc sử dụng AI hiệu quả đòi hỏi: Văn hóa tuân thủ chuẩn mực; Văn hóa học hỏi và cải tiến liên tục; Văn hóa làm việc dựa trên dữ liệu, không chỉ cảm tính; Văn hóa chịu trách nhiệm giải trình. Nếu doanh nghiệp chưa hình thành được những giá trị này, AI sẽ khó trở thành công cụ nâng tầm tổ chức. Thậm chí, AI có thể làm gia tăng xung đột, khi mỗi bộ phận sử dụng theo một cách riêng, không có chuẩn chung để đối chiếu.
Chuẩn hóa quản trị vận hành: bước đi bắt buộc
Từ thực tiễn triển khai tại nhiều SMEs, chúng tôi nhận thấy một trình tự hợp lý trước khi nói đến AI:
- Chuẩn hóa tư duy quản trị: thống nhất cách nhìn về hiệu suất, trách nhiệm và phối hợp.
- Chuẩn hóa quy trình cốt lõi: những quy trình ảnh hưởng trực tiếp đến khách hàng, doanh thu và vận hành nội bộ.
- Chuẩn hóa vai trò quản lý: quản lý không chỉ làm việc, mà phải dẫn dắt, huấn luyện và giám sát theo chuẩn.
- Xây dựng văn hóa kỷ luật: làm đúng – đủ – nhất quán, trước khi làm nhanh.
AI chỉ nên được đưa vào sau hoặc song song với quá trình chuẩn hóa này, với vai trò hỗ trợ và tăng tốc, không phải thay thế nền móng.
Phòng đào tạo thuê ngoài – giải pháp phù hợp cho SMEs thời AI
Một thách thức lớn của SMEs Việt Nam là nguồn lực hạn chế. Doanh nghiệp vừa phải vận hành kinh doanh, vừa phải tuyển dụng, đào tạo, quản lý, lại vừa muốn ứng dụng công nghệ mới. Khi tự triển khai AI mà không có hệ L&D đủ mạnh, SMEs thường gặp các vấn đề kiểu như: Không có người thiết kế cách dùng AI gắn với công việc; Không có thời gian huấn luyện quản lý và nhân viên; Không theo dõi được mức độ thay đổi hành vi sau đào tạo; AI bị dùng như công cụ cá nhân, không trở thành năng lực tổ chức.
Trong bối cảnh đó, mô hình Phòng đào tạo thuê ngoài mà Lead-UP Academy triển khai được thiết kế để giải quyết đúng những hạn chế này. Mô hình này không đơn thuần là đào tạo, mà là:
- Đồng hành cùng doanh nghiệp chuẩn hóa tư duy quản trị và vận hành;
- Thiết kế hệ L&D gắn trực tiếp với công việc thực tế;
- Huấn luyện quản lý tuyến đầu trở thành người giữ kỷ luật vận hành;
- Tích hợp AI vào quy trình làm việc một cách có kiểm soát và đo lường được.
Đây là cách giúp SMEs xây dựng kỷ luật, hình thành văn hóa học tập và sử dụng AI như một phần của hệ thống, thay vì một phong trào ngắn hạn.
Nhiều CEO cho rằng AI là điểm khởi đầu cho hành trình nâng cấp hiệu suất và chuyển hóa. Nhưng thực sự “kỷ luật vận hành” mới là nền móng vững chắc nhất.
AI không cứu được doanh nghiệp không có kỷ luật vận hành. Nhưng trong một tổ chức có kỷ luật, có chuẩn mực và có văn hóa học hỏi, AI sẽ trở thành chất xúc tác mạnh mẽ giúp doanh nghiệp: Vận hành nhẹ hơn; Ra quyết định hiệu quả hơn và Phát triển nhanh và bền vững hơn.
Đối với SMEs Việt Nam, câu hỏi đúng không phải là “có nên dùng AI hay không?”, mà là: “Doanh nghiệp của chúng ta đã sẵn sàng về kỷ luật và quản trị để AI phát huy giá trị hay chưa?”
Chúc các bạn thành công!
---
Lead UP Academy | Learn to Act – Act to Lead
VI
EN
