BỐI CẢNH: THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG ĐANG BƯỚC VÀO MỘT CHU KỲ CHUYỂN DỊCH SÂU SẮC

Trong thập kỷ tới, thị trường lao động toàn cầu được dự báo sẽ trải qua một giai đoạn biến đổi mạnh mẽ, chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố vĩ mô như: sự tiến bộ của công nghệ, phân mảnh địa kinh tế, bất ổn kinh tế, thay đổi nhân khẩu học và quá trình chuyển đổi xanh. Động lực thúc đẩy từ những xu hướng này đang hằng ngày tái định hình cấu trúc việc làm, kỹ năng và cách thức tổ chức công việc trong các doanh nghiệp.

Theo Báo cáo “Future of Jobs Report 2025” của World Economic Forum (WEF) được xây dựng dựa trên khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp toàn cầu với hơn 14 triệu lao động, thuộc 22 nhóm ngành và 55 nền kinh tế nhằm dự báo xu hướng việc làm và kỹ năng trong giai đoạn 2025–2030.

Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) – đặc biệt là generative AI – đang nổi lên như một trong những lực lượng chuyển đổi quan trọng nhất, không chỉ tác động đến công nghệ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc tổ chức, mô hình quản trị và cách thức vận hành của doanh nghiệp.

NĂM ĐỘNG LỰC LỚN ĐANG ĐỊNH HÌNH THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

Báo cáo của WEF chỉ ra 5 lực chuyển đổi chính đang định hình thị trường lao động toàn cầu, bao gồm:

1. Thay đổi công nghệ (Technological change)

Sự phát triển nhanh chóng của AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và robot tự động hóa đang làm thay đổi bản chất của công việc.

Theo khảo sát của WEF:

• 86% doanh nghiệp cho rằng AI và công nghệ xử lý thông tin sẽ làm thay đổi mô hình kinh doanh.
• Robot và tự động hóa cũng được dự báo trở thành yếu tố chuyển đổi lớn trong nhiều ngành.

AI có thể vừa tạo ra cơ hội vừa tạo ra sự thay thế. Dự báo cho thấy công nghệ mới có thể tạo ra khoảng 11 triệu việc làm mới nhưng đồng thời thay thế khoảng 9 triệu việc làm khác trong những năm tới.

2. Phân mảnh địa kinh tế (Geoeconomic fragmentation)

Căng thẳng thương mại, chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng và xu hướng dịch chuyển sản xuất đang làm thay đổi bản đồ việc làm toàn cầu.

Từ đó các doanh nghiệp buộc phải: tái cấu trúc chuỗi cung ứng; phát triển năng lực sản xuất tại chỗ và tăng cường khả năng quản trị rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động.

3. Bất ổn kinh tế (Economic uncertainty)

Lạm phát, biến động thị trường tài chính và tăng trưởng kinh tế không ổn định đang ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược nhân sự của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh này, nhiều tổ chức đang giảm nhu cầu đối với các công việc mang tính hành chính lặp lại, đồng thời gia tăng nhu cầu đối với các vị trí có khả năng cải thiện hiệu quả vận hành như: chuyên gia dữ liệu; chuyên gia AI; chuyên gia logistics và chuỗi cung ứng.

4. Thay đổi nhân khẩu học (Demographic shifts)

Sự già hóa dân số tại nhiều quốc gia phát triển và sự gia tăng dân số trẻ tại các nền kinh tế mới nổi đang tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống việc làm.

Dự báo cho thấy trong 10 năm tới:

• 1,2 tỷ người trẻ tại các nền kinh tế mới nổi sẽ bước vào độ tuổi lao động
• Trong khi chỉ có khoảng 420 triệu việc làm mới được tạo ra.

Khoảng cách này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các chương trình đào tạo lại (reskilling) và nâng cấp kỹ năng (upskilling).

5. Chuyển đổi xanh (Green transition)

Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp đang tạo ra những ngành nghề mới như:

• Kỹ sư năng lượng tái tạo;
• Chuyên gia công nghệ xe điện;
• Kỹ sư môi trường và phát triển bền vững.

Đây là một trong những xu hướng tạo việc làm mới quan trọng trong giai đoạn tới.

AI ĐANG THAY ĐỔI CẤU TRÚC CÔNG VIỆC NHƯ THẾ NÀO?

Một nghiên cứu của Anthropic (2026) cung cấp góc nhìn thực nghiệm về cách AI đang được sử dụng trong công việc.

Khác với các dự báo lý thuyết, nghiên cứu này phân tích hàng triệu cuộc hội thoại thực tế giữa người dùng và hệ thống AI Claude nhằm xác định các loại nhiệm vụ mà người lao động đang giao cho AI.

Kết quả cho thấy:

• 68% các nhiệm vụ được giao cho AI là những nhiệm vụ AI có thể thực hiện trực tiếp;
• 29% cần thêm công cụ hỗ trợ;
• Chỉ khoảng 3% là những nhiệm vụ AI chưa thể xử lý.

Điều này phản ánh một xu hướng quan trọng: Người lao động đang dần học cách phân bổ công việc giữa con người và AI.

AI CHƯA GÂY THẤT NGHIỆP HÀNG LOẠT – NHƯNG ĐANG THAY ĐỔI CÁCH TUYỂN DỤNG

Một trong những lo ngại phổ biến là AI sẽ dẫn đến làn sóng thất nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, dữ liệu hiện tại cho thấy tác động của AI mang tính từ từ nhưng sâu sắc.

Theo nghiên cứu Anthropic:

• Những nghề như lập trình viên, nhân viên chăm sóc khách hàng và nhà phân tích tài chính nằm trong nhóm bị AI tác động mạnh.
• Tuy nhiên chưa có bằng chứng rõ ràng AI làm tăng tỷ lệ thất nghiệp tổng thể.

Thay vào đó, tác động đang diễn ra theo cách khác: tốc độ tuyển dụng giảm, đặc biệt đối với lao động trẻ mới ra trường. Một số dữ liệu cho thấy việc làm ở các nghề chịu tác động của AI giảm 6 - 16% đối với lao động 22–25 tuổi, chủ yếu do doanh nghiệp tuyển ít hơn. Nói cách khác, AI đang tái cấu trúc thị trường lao động thông qua cách doanh nghiệp tuyển dụng và tổ chức công việc.

NHỮNG KỸ NĂNG SẼ TRỞ NÊN QUAN TRỌNG NHẤT

Báo cáo của WEF cho thấy khoảng cách kỹ năng đang gia tăng rõ rệt giữa các nhóm nghề.

Những kỹ năng được dự báo quan trọng nhất trong tương lai bao gồm:

• Tư duy phân tích (analytical thinking);
• Khả năng thích ứng và linh hoạt;
• Năng lực công nghệ và dữ liệu;
• Tư duy hệ thống;
• Khả năng học tập suốt đời.

Đặc biệt, các kỹ năng như “resilience”, “flexibility” và “agility” được xem là yếu tố phân biệt giữa những nghề đang tăng trưởng và những nghề đang suy giảm.

GÓC NHÌN CỦA LEAD-UP ACADEMY

Từ góc nhìn của Lead-UP Academy, chúng tôi cho rằng những thay đổi trên không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà thực chất là liên quan đến năng lực tổ chức.

Qua nhiều dự án tư vấn và đào tạo trong các ngành như ngân hàng, khách sạn, dịch vụ và bán lẻ, chúng tôi nhận thấy ba chuyển dịch quan trọng đang diễn ra trong doanh nghiệp.

1. Công việc không biến mất – nhưng cấu trúc công việc đang thay đổi

AI không thay thế hoàn toàn một nghề, mà thường thay thế một số nhiệm vụ trong nghề đó.

Điều này khiến nhiều vị trí công việc trở nên “lai” (hybrid) hơn, ví dụ như:

• Nhân viên bán hàng cần hiểu dữ liệu;
• Nhân viên vận hành cần sử dụng AI;
• Quản lý cấp trung cần vừa quản trị con người vừa quản trị công nghệ.

Do đó, mô hình năng lực truyền thống đang dần được thay thế bằng mô hình đa năng – đa nhiệm – hỗ trợ bởi AI.

2. Lợi thế cạnh tranh không nằm ở AI – mà ở cách tổ chức sử dụng AI

AI đang trở nên phổ biến và dễ tiếp cận hơn bao giờ hết. Do đó, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp không nằm ở việc có AI hay không, mà nằm ở việc:

• Tổ chức lại quy trình làm việc;
• Tái thiết kế vai trò công việc;
• Nâng cấp năng lực của đội ngũ.

Những doanh nghiệp biết cách kết hợp con người – quy trình – công nghệ sẽ tạo ra bước nhảy vọt về năng suất.

3. Đào tạo và phát triển đội ngũ sẽ trở thành năng lực chiến lược

Trong bối cảnh thay đổi nhanh, đào tạo và huấn luyện đội ngũ không còn là một hoạt động mang tính hỗ trợ, mà trở thành năng lực chiến lược của tổ chức.

Doanh nghiệp cần xây dựng: hệ thống đào tạo nội bộ chuyên nghiệp; chương trình nâng cấp kỹ năng liên tục; xây dựng nền văn hóa học tập bền vững trong tổ chức.

Đây chính là nền tảng để tổ chức có thể thích ứng với những biến động của thị trường lao động trong thời đại AI.

KẾT LUẬN

AI không đơn thuần là một công nghệ mới. Nó đang trở thành một lực lượng tái cấu trúc toàn bộ thị trường lao động và cách thức vận hành của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn tới, những tổ chức thành công sẽ không phải là những tổ chức cố gắng chống lại sự thay đổi, mà là những tổ chức: hiểu rõ các xu hướng chuyển dịch; tái thiết mô hình công việc và đầu tư mạnh vào phát triển năng lực con người. Trong bối cảnh đó, phát triển năng lực tổ chức và năng lực con người sẽ trở thành yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp thích ứng với tương lai của công việc.

Nguồn tham khảo:

1. World Economic Forum (01/2025), "Future of Jobs Report 2025" (Báo cáo Tương lai Việc làm 2025).
2. Anthropic (05/03/2026), "Tác động của AI lên thị trường lao động: Thước đo mới và bằng chứng ban đầu".
3. Bản dịch và diễn giải tiếng Việt: Bùi Tấn Việt — CEO SePay.

---

Lead-UP Academy | Learn to Act – Act to Lead